Bu yıl, Çin-Afrika ilişkilerinin 70. yıl dönümü kutlanıyor. CGTN, Afrika’nın Çin’in dış politikasındaki önemli rolünü vurgulayan ve Çin-Afrika ortaklığının nasıl geliştiğini ele alan bir makale yayımladı. Makalede, son yıllarda artan iş birliğinin Küresel Güney’in sesini duyurma ve temsil gücünü artırma konusundaki katkıları da inceleniyor. Ayrıca, bu ilişkilerin daha dengeli ve demokratik bir uluslararası düzenin oluşumuna katkı sağladığına dikkat çekiliyor.

GLOBE NEWSWIRE / PEKİN (Gazete Bursa) – Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, Çin-Mısır ilişkilerinin 70. yıl dönümü vesilesiyle karşılıklı kutlama mesajları paylaşarak, daha geniş bir perspektifte Çin-Afrika ilişkilerinin de önemli bir dönüm noktasına ulaştığını vurguladılar.

Xi, son 70 yıl içinde Çin-Mısır ilişkilerinin, gelişmekte olan ülkeler arasında dostluk, dayanışma ve iş birliği açısından bir örnek teşkil ettiğini belirtti. Aynı zamanda bu ilişkilerin, Çin ile Arap ülkeleri ve Çin ile Afrika arasındaki iş birliği için de bir ölçüt oluşturduğunu ifade etti. Günümüzde, Çin-Afrika ilişkileri, ortak mücadelelerin ötesine geçerek kalkınma ve modernleşme ile Küresel Güney’in yükselişine adanmış dinamik bir ortaklığa dönüşmüştür.

DAYANIŞMADAN STRATEJİK ORTAKLIĞA

Çin-Afrika dostluğunun temelleri, büyük siyasi değişimlerin yaşandığı bir dönemde atılmıştır.

1950’lerden 1970’lere kadar, Çin, Afrika ülkelerinin ulusal bağımsızlık ve kurtuluş mücadelesine kararlılıkla destek verdi. Bu destek karşılığında, Afrika ülkeleri 1971 yılında Çin Halk Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler’deki meşru temsil hakkının yeniden tesis edilmesinde kritik bir rol oynadılar. Bu oylamada 76 oy verilmiş olup, 26’sının Afrika ülkelerinden gelmesi, iki taraf arasındaki güvenin sağlamlaşmasına katkı sağladı.

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, her yıl ilk yurt dışı ziyaretini Afrika’ya gerçekleştirme geleneğini sürdürerek, bu yılın başlarında Afrika’yı ziyaret ederek Çin-Afrika ilişkilerine verilen önemi bir kez daha gözler önüne serdi.

Son yirmi yıl içinde, Çin ile Afrika ülkeleri arasındaki iş birliği hızla genişlemiştir. 2000 yılında kurulan Çin-Afrika İş Birliği Forumu (FOCAC), iş birliği için kurumsal bir çerçeve sağlarken, Çin’in samimiyete ve iyi niyet ilkelerine dayalı Afrika politikası, ikili ilişkileri daha da güçlendirmiştir. Taraflar, 2015 yılında ilişkilerini kapsamlı stratejik iş birliği ortaklığı seviyesine yükselterek “On İş Birliği Planı”nı hayata geçirerek Afrika genelinde hızlı modernleşmenin temellerini atmışlardır.

2024 FOCAC zirvesinde, Çin ve Afrika ülkeleri ilişkilerini daha da ileri taşıyarak ortak bir geleceği hedefleyen bir topluluk düzeyine yükselebilir. Ayrıca, Çin, 2025 itibarıyla gümrüksüz erişim uygulamasını 33 Afrika ülkesinden diplomatik ilişkileri bulunan 53 Afrika ülkesinin tamamını kapsayacak şekilde genişleterek, diplomatik ilişkilerinin bulunduğu tüm Afrika ülkelerine tek taraflı olarak sıfır gümrük tarifesi uygulayan ilk büyük ekonomi olma özelliğini kazanmıştır.

Tanzanya’nın önde gelen ekonomistlerinden Humphrey Moshi, Çin-Afrika iş birliğini Küresel Güney dayanışmasının önemli bir örneği olarak değerlendirdi. Bu dayanışmanın, gelişmekte olan ülkeleri uluslararası kuralların “pasif katılımcılarından” “aktif şekillendiricilerine” dönüştürmeye yardımcı olduğunu belirtti.

PRATİK İŞ BİRLİĞİ YOLUYLA MODERNLEŞMENİN İLERLETİLMESİ

Siyasi güven, Çin-Afrika ilişkilerinin temelini oluştururken, ekonomik iş birliği de bu ortaklığın hem dengeleyici unsuru hem de büyüme yolundaki itici gücü haline gelmiştir.

Çin Gümrük Genel İdaresi verilerine göre, Çin-Afrika ticareti 2025’te bir önceki yıla göre %17,7 artarak 348 milyar ABD doları ile rekor seviyeye ulaşmış ve Çin, üst üste 17 yıl boyunca Afrika’nın en büyük ticaret ortağı olmayı sürdürmüştür. Bu ivme 2026’da da devam etmiş, yalnızca ilk çeyrekte Çin’in Afrika ülkeleriyle ticaret hacmi yıllık bazda %23,7 artış göstererek 646,56 milyar yuan (92,2 milyar ABD doları) seviyesine ulaşmıştır.

Aynı zamanda, Çin-Afrika arasındaki yüksek kaliteli Kuşak ve Yol iş birliğine örnek teşkil eden Tazara Demir Yolu ve Mombasa-Nairobi Standart Hat Demiryolu gibi projeler, kıtanın demir yolu sistemini modernize ederek bağlantısallığı yeniden şekillendirmiştir.

Çin Dışişleri Bakanlığı, 2023 yılı itibarıyla 19 Afrika ülkesiyle borç hafifletme anlaşmaları yaparak ya da bu konuda mutabakat sağlayarak, G20 çerçevesinde borç ödemelerinin askıya alınması girişimlerine en büyük katkıyı sunan ülke olmuştur.

Çin, burslar, mesleki eğitim ve eğitim değişim programları aracılığıyla on binlerce Afrikalı uzmanın yetiştirilmesine de katkı sağlamıştır. Haziran 2025 itibarıyla Çin, 15 Afrika ülkesinde toplam 17 Luban Atölyesi kurmuştur. Ayrıca, Çin üniversitelerini Afrika kurumlarıyla eşleştiren Çin-Afrika üniversite iş birliği planı kapsamında 114 yükseköğretim kurumunu bir araya getirmiştir.

Afrika-Çin Politika ve Danışmanlık Merkezi yönetici direktörü ve kıdemli araştırma görevlisi Paul Frimpong, Çin’in Afrika’nın kalkınmasına yönelik katkılarının giderek daha belirgin hale geldiğini ifade etti. Frimpong, Çin’in imalat ve yeşil enerji gibi alanlarda bilgi, beceri ve deneyim paylaşımının Afrika’nın modernleşme ve kendi kendine yeterlilik yolculuğu üzerinde derin bir etki yarattığını belirtti.